Arsim Teknik dhe Informatik

                  

 Konceptet themelore të Informatikës 

Të dhënat, informatat, Informatika dhe kompjuteri

Informatika është shkencë që studion mbledhjen ruajtjen dhe përpunimin e të dhënave dhe 

informatave me ndihmën e kompjuterit.

Të dhënat janë: shenja, numra, fjalë, tekste, fotografi, zëra etj., të cilat për njeriun të ndara veç e veç 

nuk kanë ndonjë domethënie ose kuptim të caktuar.

Psh: 6543, Shkolla, Drita, Artani…

Informatat janë më shumë të dhëna të lidhura në një mënyrë të caktuar logjike.

Psh: Artani është nxënësi me numër 6543 në shkollën fillore Drita.

Paisjet që janë të bëra prej pjesëve shumë të vogla elektronike dhe punojnë me rrymë të dobët quhen 

paisje elektronike.

Për shembull: televizori, kompjuteri, tableti, telefoni janë paisje elektronike.

Kompjuteri është paisje elektronike që shërben për futjen, ruajtjen dhe përpunimin e të dhënave të 

cilat janë të nevojshme për njeriun.

Kompjuteri gjithashtu është paisje:

 Digjitale pasi të dhënat që i përpunon i shëndërron në numra binarë (0 dhe 1)

 Programobile pasi përpunimin e të dhënave e bënë sipas udhëzimeve të regjistruara në program.

 Automatike pasi të gjitha përpunimet e nevojshme I bënë në mënyrë të pavarur.

 Sistemi kompjuterik 

Sistemi kompjuterik është tërësia e harduerit dhe softuerit.

Harduer janë pjesët e kompjuterit.

Softuer janë programet me të cilat punon kompjuteri

PJESËT E KOMPJUTERIT

Kompjuteri personal përbëhet nga këto pjesë të harduerit: 

1. Shtëpiza- kuti metalike ose plastikë e fortë në të cilën janë të vendosur pjesët  

kryesore të kompjuterit 

2. Monitori – pajisje e cila paraqet fotografi dhe tekste të prodhuara nga kompjuteri.  

3. Tastiera – pajisja nëpërmjet të cilës futen të dhënat dhe instruksionet në kompjuter. 

4. Mausi- pajisje që mundëson zgjedhje dhe lëvizje të elementeve të paraqitura në  

ekran. 

5. Altoparlant- pajisje nëpërmjet të cilës dëgjohen zërat e prodhuara nga kompjuteri. 

6. Shtypësi – pajisje e cila mundëson shtypjen në letër të dokumenteve të krijuar në kompjuter. 

7. Skaneri- pajisja përmes së cilës të futen të dhënat që janë në letër në kompjuter. 

8. Kamera- paisja e cila mundëson të dhënat grafike, pamjet të futen në kompjuter. 

9. Mikrofoni- paisje e cila mundëson të dhënat zanore të futen në kompjuter 

 

Shtëpiza  

Shtëpiza është kuti në    të cilën janë të vendosura pjesët kryesore të  kompjuterit.  

 

 

Përshkrim i pamjes së pjesës së përparmë të shtëpizës vertikale 

Në pjesën e përparmë të shtëpizës ka: 

• Buton për vënie të kompjuterit në funksion-Power 

• Buton për restartim të kompjuterit- Reset 

• Pjesa e përparme hyrëse e pajisjeve për punë me disketë, CD ose DVD 

• Konektorët (USB, për altoparlantë-kufje etj), 

• Dritëzat  

 

 

 

 

Përshkrim i pamjes së prapme të shtëpizës vertikale: 

Në pjesën e prapme të shtëpizës zakonisht gjenden konektorë të ndryshëm  

(porta). Ato shërbejnë për lidhjen e pajisjeve periferike me kompjuterin. 

Ka konektor për tastierë, maus, monitor, altoparlantë, printer, konektor rrjeti,  

ndërprerësi i rrymës, konektorë për video kamerë, ueb kamerë, aparat digjital,  

telefon etj. Numri më i madh i pajisjeve për lidhje me kompjuterë shfrytëzojnë  

portën USB (tastiera, mausi, shtypësi, xhojstiku, aparat digjital etj) 

Pjesët e shtëpizës

Pllaka Amë

Procesori

Ram Memoria

Rom Memoria

Kartela grafike

Hard disku

Kartelat elektronike

Pllaka amë- është pjesa kryesore e shtepizës në të cilën janë të vendosuar të pjesët e rëndësishme të kompjuterit: Procesori, Ram memoria, Rom memoria.

Procesori - është pajisje e cila bën përpunimin e të dhënave dhe i ekzekuton programet në kompjuter. 

Paisjet memoruese

Paisje memoruese janë ato paisje të cilat i ruajnë të dhënat që i prodhon kompjuteri.

Paisjet memoruese ndahen në paisje memoruese primare dhe sekondare. 

Paisjet memoruese primare janë: RAM, ROM, dhe HARD DISK.

Pasijet memoruese sekondare janë: USB, CD, DVD,HARD DISK External, Memory card

RAM është memorie punuese në të cilën vendosen ato programe dhe të dhëna me të cilat për 

momentin punohet në kompjuter.

HARD DISK (Disku i fortë) është pajisje memoruese e vendosur në shtëpizë për ruajtjen e përhershme të programeve dhe të dhënave me të cilat punon kompjuteri.

Ushtrime

Fjalëkryq

Softueri 

Programet me të cilat punohet në kompjuter quhen softuer kompjuterik. Programet kompjuterike janë përmbledhje të instruksioneve sipas të cilëve kompjuteri punon në detyrë të caktuar. 

NDARJA E PROGRAMEVE KOMPJUTERIKE 

1. Programet kompjuterike sipas qëllimit të punës në kompjuter mund të jenë: 

• Programe sistemore  

• Programe shfrytëzuese  

Programet sistemore e mundësojnë punën e njeriut me kompjuterin dhe kryejnë kontrollin e punës të të gjitha pjesëve të harduerit dhe programeve tjera në kompjuter. 

Programet shfrytëzuese janë programe me të cilat punojnë shfrytëzuesit në kompjuter. Programet shfrytëzuese quhen edhe programe aplikative. Të tillë janë programet për rregullimin e tekstit, vizatim, mësim, krijim të prezantimeve, surfi m në Internet, lojë, dëgjim të muzikës, shfrytëzimin e postës elektronike, punë me të dhëna në shitore, banka, posta dhe firma të tjera. 

SISTEMI OPERATIV 

Sistemi operativ është përmbledhje e programeve të cilët i mundësojnë shfrytëzuesit të operojë (punojë) me kompjuterin (programet, pajisjet dhe memorien). Sistemi operativ i pari startohet pas kyçjes së kompjuterit dhe i fundit mbyllet gjatë shkyçjes së kompjuterit. Pa sistem operativ kompjuteri do të ishte një pajisje e papërdorshme. 

Sistemet operative që përdoren te kompjuterët e sotshëm personal janë:  

Windows, MAC OS X,  LINUX  UNIX 

Karakteristikat e sistemit operativ  

 Në një kompjuter mund të instalohen  më tepër sisteme operative dhe atëherë  shfrytëzuesi mund të zgjedhë me cilin prej tyre do të punojë. 

1. Sistemet e sotshme operative janë sisteme operative multi shfrytëzues  (multi user OS). Ato mundësojnë që në një kompjuter në kohë të ndryshme  të punojnë shfrytëzues të ndryshëm me  programe dhe të dhënat e veta (rrethinë të vet). Çdo shfrytëzues lajmërohet në sistemin operativ me emër të tij shfrytëzues (user name) dhe fjalëkalim (password). 

2. Sistemet operative të sotëm janë multitasking sisteme operative (multi  tasking OS).  

Kjo do të thotë se mundësojnë që  kompjuteri të kryej më tepër programe njëkohësisht. 

 

Për shembull, shfrytëzuesi mund të shkruaj ose vizatojë në ndonjë program dhe në të njëjtën kohë të dëgjoj muzikë me program tjetër.

ELEMENTET E SISTEMEVE OPERATIVE 

DESKTOP 

Pas startimit të sistemit operativ fotografi a e cila paraqitet në ekran quhet hapësirë punuese (Desktop). Pamja e hapësirës punuese është e ndryshme tek sistemet operative të ndryshme.  

Shfrytëzuesi i kompjuterit mund ta ndryshojë  pamjen e hapësirës punuese.  

 

SHIRITI ME DETYRA 

Zakonisht, në pjesën e poshtme ose të epërme  të desktopit gjendet shiriti i hollë dhe i gjatë i cili i paraqet emrat e programeve dhe follderëve me të cilat shfrytëzuesi punon në kompjuter. Ky shirit quhet shiriti me detyra – Taskbar (task – detyrë, Bar – shirit) 

 

IKONAT 

Elementet e radhitura nëpër sipërfaqen e punës të sistemit operativ quhen ikona. Ato  janë fotografi të vogla me të cilat janë të  paraqitura programet, fajllat ose follderët. 

DRITARET 

Përmbajtja e ikonës tregohet në kornizë  e cila quhet dritare. Dritarja mund të hapet, minimizohet, t’i ndryshohen dimensionet ose  

të mbyllet.